CETMAR promove o debate sobre a mellora da xestión das artes de pesca en desuso e do lixo recollido durante a pesca no marco dun taller do proxecto Free LitterAT

• A través dun debate organizado, os participantes na xornada compartiron a súa visión e puntos de vista sobre os retos, necesidades e oportunidades de mellora asociados aos procesos de recollida e xestión de residuos inorgánicos do sector pesqueiro e portuario

O Centro Tecnolóxico do Mar foi escenario dun taller organizado no marco do proxecto Free Litter AT, que coordina a Fundación CETMAR, unha acción financiada polo Programa de Cooperación Transnacional Espazo Atlántico, e que pretende protexer a biodiversidade a través de enfoques innovadores para previr e reducir o lixo mariño.

O obxectivo do taller era abordar cómo mellorar a xestión das artes de pesca en desuso e dos residuos recollidos de forma pasiva (pesca de lixo). Trala presentación xeral do proxecto e intervencións en remoto de socios de Francia e Irlanda, os participantes, representantes de diferentes sectores, compartiron a través dun debate organizado a súa visión e os seus puntos de vista sobre os retos, necesidades e oportunidades de mellora asociados aos procesos de recolleita e xestión de residuos inorgánicos.

Abordáronse así cuestións relativas sobre a recollida e almacenamiento a bordo dos residuos pescados pasivamente, da sú xestión unha vez en porto, opciones de valorización ou cómo conseguir e manter a implicación dos pescadores nestas tarefas.

Respecto das redes en desuso puxéronse enriba da mesa de debate cuestións asociadas á recollida e almacenamento en porto, a súa reparación ou reutilización, así como as opcións de reciclaxe ou de tratamento en terra.

O taller de Free LitterAT contou coa participación activa de autoridades portuarias, organizacións pesqueiras, fabricantes de sistemas técnicos para a pesca e a acuicultura, xestores e recicladores, redeiras, ONG, membros de centros e plataformas tecnolóxicas, entidades inclusivas e representantes de outros proxectos relacionados coa temática.

O consorcio Free LitterAT, do que forman parte xunto ao CETMAR o Instituto Tecnolóxico para o Control do Medio Mariño (INTECMAR), a Universidade de Santiago e o IEO-CSIC, contempla un plan ambicioso de accións piloto, talleres e iniciativas de capacitación e sensibilización para este ano 2026, a fin de seguir  fortalecendo o seu enfoque para a prevención, monitorización e redución do lixo mariño.

CETMAR salienta a implicación dos actores e o fomento de capacidades na transferencia efectiva de coñecemento cara a protexer a biodiversidade mariña

• O Centro Tecnolóxico do Mar está a desempeñar un papel protagonista na maior reunión de partes interesadas na conservación en África Occidental, o Foro Mariño e Costeiro
• En representación do consorcio do proxecto europeo Reduce, a fundación galega lidera o diálogo sobre a importancia da colaboración para reducir as capturas accidentais de especies ameazadas

O Centro Tecnolóxico do Mar-Fundación CETMAR, socio responsable da comunicación e a transferencia de coñecemento no proxecto europeo REDUCE, está a desempeñar un papel protagonista na 12ª edición do Foro Rexional Mariño e Costeiro (FOMACO 2026), que se celebra esta semana en Nuakchot (Mauritania).

En representación do consorcio, CETMAR lidera o diálogo sobre como a investigación colaborativa e a implicación da industria e das administración a diferentes niveis son esenciais para reducir as capturas accidentais de especies ameazadas e protexer a biodiversidade mariña no Atlántico Centro-Oriental.

Rosa Fernández Otero, en representación de CETMAR, facilitou un dos eventos temáticos do foro, unha comunicación con orientación e perspectiva prácticas á que asistiron máis de 30 representantes rexionais. Durante a sesión, CETMAR ofreceu unha presentación titulada “A estratexia colaborativa do proxecto REDUCE no Atlántico Centro Oriental”.

A contribución de CETMAR centrouse no principio de que os desafíos ecolóxicos non poden resolverse de xeito exclusivo no ámbito científico e necesitan do coñecemento atesourado polos profesionais e as comunidades locais e tamén da participación dos decisores e xestores públicos.

Os aspectos máis destacados da participación de CETMAR inclúen:

• O “Motor operativo”: CETMAR define a participación dos interesados como o motor vital para unha investigación con impacto e a responsabilidade social.
• Ponte de unión: A organización enfatiza a creación de confianza coas empresas pesqueiras e as comunidades locais para comprender as realidades operativas e asegurar o acceso a bordo para a recollida de datos e o coñecemento do que pode e non pode funcionar nas condición de traballo a bordo.
• Co-deseño de solucións: CETMAR avoga por co-desenvolver tecnoloxías de mitigación e melloras na xestión xunto cos sectores implicados en lugar de impoñelas de arriba cara abaixo, asegurando que as medidas de conservación sexan efectivas, factibles e xustas, especialmente nun contexto de operación como o do proxecto REDUCE.
• Desenvolvemento de capacidades: A participación subliña a necesidade de obradoiros rexionais e formación para aliñar os tratados internacionais de sustentabilidade coa xestión pesqueira local. Neste sentido avanzou a celebración no mes de novembro dunha formación a bordo do INTERMARES no porto de Dakar, Senegal, na que se espera unha ampla participación do persoal técnico pesqueiro das administracións da rexión.

O proxecto REDUCE é unha iniciativa financiada polo programa Horizonte Europa da UE dedicada a mitigar as capturas accidentais de megafauna mariña ameazada (tartarugas, quenllas, raias, aves mariñas e mamíferos) a través da colaboración interdisciplinar na rexión do Atlántico Centro Oriental.

O proxecto REDUCE de Horizonte Europa, no que participa CETMAR, únese a máis de 700 líderes e expertos no Foro Mariño e Costeiro de África Occidental en Mauritania

• Unha delegación de alto nivel do consorcio europeo, que inclúe á Universidade de Barcelona (UB), ó Centro Tecnolóxico do Mar (CETMAR), á Universidade de Santiago de Compostela (USC), BirdLife International (BLI) e ó PRCM, que tamén é o anfitrión local, participa na 12ª edición do FOMACO en Nuakchot

O proxecto REDUCE de Horizonte Europa, no que participa CETMAR, está presente estes días no 12º Foro Mariño e Costeiro de África Occidental, a maior reunión de partes interesadas na conservación en África Occidental, e que se celebra no Palacio de Congresos Mokhtar Ould Daddah desde o luns ata o 30 de abril baixo o tema: “A saúde dos océanos: unha panca para unha economía azul sostible e inclusiva”.

Nun contexto rexional marcado pola emerxencia climática e a sobreexplotación dos recursos, REDUCE sitúase como unha iniciativa clave para axudar a mitigar as capturas accesorias de megafauna mariña ameazada nos caladoiros do Atlántico Centro-Oriental. O proxecto busca transformar a ciencia en acción política e técnica, contribuíndo directamente á futura folla de ruta rexional de África Occidental para acelerar a cooperación en materia de saúde oceánica.

Durante o foro, o consorcio, representado por á Universidade de Barcelona (UB), ó Centro Tecnolóxico do Mar (CETMAR), á Universidade de Santiago de Compostela (USC), BirdLife International (BLI) e ó PRCM, que é o anfitrión local, dirixirá tres eventos estratéxicos para presentar as súas propostas de posibles solucións innovadoras e escalables:

• Evento 19 (28 de abril, 14:30-16:00, Sala C): “Redución das capturas accesorias de megafauna mariña: a abordaxe colaborativa do proxecto REDUCE”. Analizaranse as dimensións socioecolóxicas e o compromiso das partes interesadas clave coa pesca sostible.

• Evento 20 (28 de abril, 16:30-18:00, Sala A): “Oportunidades de monitorización electrónica para a pesca de África Occidental”. En colaboración co proxecto Common Oceans Tuna da FAO, presentaranse os sistemas de seguimento electrónico (MER) como ferramentas prácticas para fortalecer a transparencia e reducir a pesca ilegal, non declarada e non regulada (INDNR).

• Evento 33 (29 de abril, 16:30-18:00, Sala E): “Planificación espacial mariña (MSP) en África Occidental”. Unha mesa redonda organizada en conxunto co programa MSPglobal da UNESCO-COI para fomentar un diálogo inclusivo sobre a xestión equitativa dos recursos mariños.

A participación de REDUCE neste foro, que conta co apoio do Ministerio de Medio Ambiente e Desenvolvemento Sostible de Mauritania, subliña a necesidade urxente de restaurar os ecosistemas e garantir medios de subsistencia dignos para as comunidades costeiras da rexión. Como sinalou o Dr. Ahmed Senhoury, director executivo do PRCM, esta edición debería marcar un punto de inflexión cara a unha acción oceánica máis sistémica, coordinada e financeiramente sostible.

O papel de CETMAR

O Centro Tecnolóxico do Mar desempeña un papel fundamental na delegación do proxecto REDUCE nesta doceava edición de FOMACO en Nouakchott. CETMAR coordina os esforzos para pechar a brecha entre a investigación científica e as necesidades prácticas da industria pesqueira e os responsables políticos na área do proxecto, buscando a súa participación no proceso.

Durante o foro, Rosa Fernández, en representación de CETMAR, dirixirá unha sesión específica que terá lugar este martes. A súa presentación, titulada “Participación das partes interesadas para unha pesca sostible: REDUCE fomenta a colaboración e o desenvolvemento de capacidades”, céntrase no enfoque do proxecto cara a involucrar a todas as partes interesadas para garantir que as medidas para mitigar a captura accesoria de especies ameazadas sexan eficaces e socioeconómicamente viables.

A experiencia de CETMAR en transferencia de tecnoloxía e xestión do coñecemento é esencial para traducir os achados científicos do proxecto en prácticas de xestión pesqueira sostible na área de investigación REDUCE. Ao participar neste diálogo rexional, CETMAR reforza o seu compromiso coa saúde dos océanos como un motor clave dunha economía azul sostible en África Occidental.

Acerca de REDUCE

O proxecto REDUCE é unha iniciativa pioneira financiada polo Programa Horizonte Europa da Unión Europea con máis de 8 millóns de euros, que se desenvolverá entre 2024 e 2027, dedicada a investigar as posibilidades de reducir a captura accidental de megafauna mariña ameazada, en perigo de extinción e protexida (tartarugas, cetáceos, aves e tiburóns) e, deste xeito, protexer a biodiversidade mariña no Atlántico Centro-Oriental mediante a cooperación internacional, a participación de todas as partes interesadas e a promoción e o desenvolvemento de tecnoloxías de vangarda.

A análise das dinámicas das comunidades pesqueiras e o seu impacto socioeconómico centran os relatorios de CETMAR no I Congreso Ibérico de Pesqueiras Artesanais

• O Centro Tecnolóxico do Mar participou nesta primeira edición, celebrada en Santander e organizada polo IEO, con dous relatorios sobre os impactos socioeconómicos da pesca artesanal e a importancia desta dentro do tecido estrutural de Galicia.

A primeira edición do Congreso Ibérico de Pesqueiras Artesanais celebrouse en Santander coa participación da área de Socioeconomía da Pesca de CETMAR, que acudiu xunto cos seus socios no proxecto ESPARDE, a Universidade de Oviedo e o IEO-Vigo. O citado congreso nace co obxectivo de dar visibilidade ao sector pesqueiro artesanal de España e Portugal, ademais de xerar coñecemento, compartir experiencias e fortalecer vínculos entre ciencia, xestión e sector pesqueiro artesanal.

Neste marco, CETMAR realizou dúas presentacións: unha sobre os impactos socioeconómicos da pesca artesanal e a ordenación do espazo marítimo en Galicia, e outra sobre propostas metodolóxicas para facer mapas e analizar as dinámicas das comunidades pesqueiras.

No primeiro dos relatorios, proposto pola área de Socioeconomía da Pesca de CETMAR, incidiu-se en que as comunidades pesqueiras son esenciais para unha gobernanza ecosistémica efectiva, equitativa e resiliente, polo que comprender como se organizan e conectan territorialmente permite avaliar impactos sociais e económicos, anticipar vulnerabilidades e deseñar políticas baseadas na evidencia.

Para iso, proponse unha metodoloxía que vai máis alá do uso actual do porto base como aproximación á comunidade pesqueira, incorporando as redes de interacción entre portos, construídas a partir dos fluxos comerciais. Este enfoque permite recoñecer non só os nodos relevantes, senón tamén as estruturas de relacións que articulan as comunidades pesqueiras artesanais e revelan diferenzas entre pesqueiras que o paradigma do porto base non capta.

Nas artes menores emerxen portos que actúan como pontes fundamentais e outros que concentran a importancia comercial, mentres que a rede total identifica nodos estruturalmente distintos e destinos máis variados. Ademais, algúns portos incrementan a súa centralidade ao analizar só a pesca artesanal, o que evidencia o seu papel estratéxico dentro deste segmento, e a súa menor relevancia no conxunto da actividade pesqueira.

A comparación entre ambas redes permite identificar comunidades funcionais que difiren do paradigma baseado exclusivamente no porto base, detectar dependencias críticas e ofrecer unha base sólida para integrar información socioeconómica na análise das pesqueiras. Así mesmo, demostra o potencial das aproximacións de redes para facer mapas coas dinámicas de cada comunidade pesqueira e fortalecer a toma de decisións desde unha perspectiva territorial e ecosistémica.

Na segunda das presentacións, titulada “Facendo cartografías dos impactos socioeconómicos da pesca artesanal e a ordenación do espazo marítimo en Galicia”, púxose de manifesto a importancia da pesca artesanal como compoñente estrutural do sistema socioeconómico litoral de Galicia.

Dacordo cos datos achegados, máis de 3.600 embarcacións xeran 183,9 millóns de euros de produción e 130,9 millóns de Valor Engadido Bruto, sustentando comunidades altamente dependentes de caladoiros de elevada especialización produtiva. Porén, novos usos do espazo mariño ou figuras de conservación -Ecosistemas Mariños Vulnerables (EMV) ou Zonas de Alto Potencial Eólico Mariño— introducen restricións espaciais que afectan de maneira significativa á actividade extractiva.

A proposta de Espazos Mariños Vulnerables ilustra esta magnitude: máis de 875 buques de artes menores, especialmente os que empregan miños, trasmallos e vetas, poderían ver limitada a súa operativa en áreas onde as súas descargas superaron os 90 millóns de euros en 2024. Cunha media de 2,42 tripulantes por embarcación, estas restricións comprometerían aproximadamente 2.100 empregos, equivalentes ao 33,5 % do emprego da frota costeira artesanal. A isto súmase un impacto indirecto estimado en 54,7 millóns de euros derivado da redución de bens e servizos esenciais. En conxunto, o alcance económico para Galicia ascendería a 279,7 millóns de euros ao considerar os efectos ao longo da cadea de valor.

CETMAR resaltou ademais que a pesca artesanal participa activamente nos Grupos de Acción Local do Sector Pesqueiro, actuando como mecanismo de gobernanza territorial capaz de fortalecer o capital social, xerar alternativas económicas e aumentar a resiliencia comunitaria. Entre 2023 e 2025, este sector promoveu 163 proxectos por 9,26 millóns de euros, cuxo impacto se duplica ata os 20 millóns ao considerar efectos directos, indirectos e inducidos.

A combinación de rixidez espacial, dependencia de bens e ausencia de alternativas operativas explica a vulnerabilidade sectorial. A integración de información xeográfica, económica e social permite identificar onde e con que intensidade se manifestan estes impactos, subliñando a necesidade de marcos de gobernanza adaptativa que integren conservación, viabilidade económica e cohesión social, concluíu.

O Centro Tecnolóxico do Mar-Fundación CETMAR desenvolveu  59 proxectos e servizos ao longo de 2025 da man de 182 socios de 32 países do mundo

• O Centro Tecnolóxico do Mar presenta na súa memoria os logros derivados das accións levadas a cabo cara a impulsar a innovación, a sostibilidade e o coñecemento aplicado ao mar, así como o avance dunha economía azul responsable e resiliente

O Centro Tecnolóxico do Mar-Fundación CETMAR  coordinou e participou ao longo do ano 2025 nun total de 59 proxectos e servizos, unha actividade para a que contou coa colaboración de 182 socios con sede en 32 países do mundo. Así o recolle a Memoria 2025 da institución, unha publicación que xa está dispoñible na súa páxina web, e que resume os logros do centro na loita contra a contaminación mariña, na xestión dos recursos pesqueiros, na adaptación ao cambio climático, ou na observación oceánica e no fortalecemento da economía azul, entre outras liñas de actuación.

Do total das 59 accións levadas a cabo por CETMAR -37 servizos e 22 proxectos de investigación-, 33 foron de ámbito internacional e 26 de ámbito nacional, desenvolvéndose neste último a maioría dos servizos, mentres que 7 de cada 10 proxectos traspasaron as fronteiras nacionais.

Un equipo composto por 62 profesionais de ámbitos tan diversos como as ciencias do mar, a bioloxía, a enxeñería, o dereito, a economía, o xornalismo, as ciencias políticas ou a filoloxía, entre outros, fixeron posible o desenvolvemento de todas estas accións, cun traballo diario para apoiar aos sectores da pesca, o marisqueo e a acuicultura, aos sectores da economía azul, ás administracións públicas e as organizacións profesionais, científicas e sociais, e, sobre todo, a todas aquelas persoas que dependen dos  ecosistemas mariños.

Toda esta labor foi posible grazas ao respaldo económico de máis dunha vintena de fontes de financiamento, a maioría de ámbito autonómico ou europeo, como a Xunta de Galicia a través da Consellería do Mar, entre outros departamentos da administración galega, ou a Unión Europea, que apoiou a actividade de CETMAR en cerca de 30 das accións desenvolvidas.

Para desenvolver o seu traballo, a fundación galega asociouse con máis de 180 centros de investigación ou tecnolóxicos (48), ademais de administracións (31), universidades (36), empresas (21), entidades e asociacións (29) e co propio sector pesqueiro. Estes socios procedían de 32 países do mundo, como Portugal, Francia, Italia, Grecia, Turquía, Dinamarca, Irlanda ou Reino Unido, pasando por outros países de África e América Latina (Perú, Honduras, Costa Rica, O Salvador, Namibia, Senegal ou Sao Tomé e Príncipe), onde se desenvolveron máis dunha ducia de proxectos e servizos no ámbito da cooperación Internacional.

Moitas destas accións, relacionadas na Memoria 2025 nos ámbitos de loita contra a contaminación mariña, xestión de recursos e xestión e transferencia de tecnoloxía, gobernanza mariña, análise de datos e observación mariña, a formación ou a cooperación, seguen o seu curso neste 2026, ano en que o Centro Tecnolóxico do Mar-Fundación CETMAR cumpre 25 anos.

Para festexar este aniversario, a institución galega ten preparado un amplo programa de actividades no mes de xuño (feira científica LonxaLAB, diálogos do mar, regata de embarcacións solares), ao tempo que renova o seu compromiso de seguir acompañando ás persoas que viven do mar, impulsando o coñecemento e reforzando a sostibilidade dos océanos.

O proxecto europeo Free LitterAT, que coordina CETMAR, consolida avances clave na loita contra o lixo mariño no Atlántico

• Os socios de España, Portugal, Francia e Irlanda analizaron na localidade lusa de Cascais os progresos desta acción na que tamén participan o Intecmar, o IEO-CSIC e a Universidade de Santiago

O Centro Tecnolóxico do Mar e os seus socios en Free LitterAT analizaron os progresos acadados na loita contra o lixo mariño no Atlántico a través das diferentes accións levadas a cabo por este proxecto europeo, que enfronta a súa recta final. Foi durante un encontro celebrado na localidade portuguesa de Cascais e que reuniu a representantes das institucións de España, Portugal, Francia e Irlanda que conforman o consorcio.

A través dun enfoque integral e coordinado, os socios de Free LitterAT confirmaron avances significativos en materia de prevención do lixo mariño. Ata a data, realizáronse entrevistas en diferentes portos para avaliar a aplicación da normativa europea sobre xestión de residuos e analizar os procesos de reciclaxe. Esta labor permitiu compilar e sistematizar boas prácticas nunha plataforma accesible a través da páxina web do proxecto.

Paralelamente, completáronse estudos de ciclos de vida de redes de pesca en diferentes países, ao tempo que se desenvolveron e avaliaron protocolos de reciclaxe para diferentes tipos destes aparellos, ademais de guías, protocolos e fichas informativas para a xestión de residuos pescados incidentalmente.

Todas estas accións reforzáronse mediante a organización de talleres temáticos sobre plásticos dun só uso, normativas de xestión do lixo ou pesca de refugallos, e talleres locais —o primeiro celebrado en Francia— que continuarán nos restantes países, xunto con accións piloto de carácter transnacional para testar prácticas de xestión de residuos. Todo isto compleméntase cun estudo socioeconómico que aporta información clave sobre a percepción pública e o impacto social destas iniciativas.

No ámbito da monitorización, presentáronse avances no seguimento do lixo do fondo mariño mediante o uso de robots submarinos non tripulados ou a análise de imaxes de residuos nas profundidades, progresouse na caracterización do macro lixo bentónico e lográronse melloras nos sistemas de seguimento dos microplásticos.

O encontro serviu ademais para dar a coñecer os primeiros resultados dos talleres organizados en Brest (Francia) e en Porto Santo (Portugal), orientados a identificar as fontes xeográficas e as actividades de orixe do lixo mariño, xunto con avaliacións preliminares da distribución da contaminación no Atlántico, que permitiron identificar zonas críticas e áreas prioritarias de intervención para orientar futuras accións piloto e optimizar as estratexias de monitorización e retirada.

O traballo desenvolvido polos socios de Free LitterAT posibilitou, a maiores, unha serie de avances relevantes na modelización, centrados no estudo da degradación de plásticos, a bioincrustación, a resuspensión e os procesos de chegada á costa de residuos (“beaching”).

Os devanditos estudos están a ser incorporados ao modelo lagranxiano de lixo mariño, unha ferramenta de simulación oceanográfica que rastrexa o movemento de partículas individuais seguindo a súa traxectoria en tempo e espazo. O devandito modelo foi recentemente actualizado, permitindo analizar a orixe, transporte e destino destes refugallos, establecer a conexión entre as zonas de acumulación e as fontes terrestres, e mellorar así a planificación de estratexias de prevención e retirada.

A elo súmase un segundo modelo, xa finalizado e validado, que simula o comportamento á deriva de redes e outros aparellos de pesca. A combinación destas ferramentas, xunto á identificación de puntos críticos de acumulación, proporciona información clave para optimizar a xestión de residuos e anticipar áreas de risco.

En canto á redución do lixo, compartíronse os avances nos traballos dirixidos a abordar as artes de pesca abandonadas, perdidas ou descartadas, os refugallos da pesca de lixo, os residuos acumulados en zonas costeiras e as fibras e microplásticos. Neste ámbito, están previstas campañas para testar equipos tecnolóxicos destinados á detección de aparellos abandonados, así como o inicio de novas accións.

Outros fitos destacados foron os progresos na retirada de lixo mariño en zonas de acumulación costeira, incluídas áreas remotas, ou a presentación de solucións innovadoras, como os avances nos dispositivos de filtración de micro plásticos para lavadoras, concibidos como medidas prácticas para reducir a contaminación desde a súa orixe.

O consorcio Free LitterAT, do que forman parte xunto ao CETMAR o Instituto Tecnolóxico para o Control do Medio Mariño (Intecmar), a Universidade de Santiago e o IEO-CSIC, continuará fortalecendo o seu enfoque para a prevención, monitorización e redución do lixo mariño cun plan ambicioso de accións piloto, talleres e iniciativas de capacitación e sensibilización previstas para este ano 2026.